- Eleonore ging een maand lang de sfeer opsnuiven in Marokko -
Het is ondertussen alweer bijna een jaar geleden dat Eleonore Milbou, eenentwintig, studente Arabistiek & Islamkunde en van het nuchtere type, het Marokkaanse Rabat een maand lang tot haar thuishaven bombardeerde. Met als doel de taal die ze al zo’n twee jaar studeerde en de cultuur waarover ze al zoveel had gelezen eindelijk eens ‘aan den lijve’ te ondervinden volgde ze er een zomercursus Standaard Arabisch. Haar ervaringen, impressies en belevenissen in een notendop – of was het een interview?
Tijdens de week volgde je een zomercursus Standaard Arabisch aan de universiteit van Rabat, ’s avonds en in het weekend mengde je je onder de lokale bevolking. Spreek je nu vloeiend Arabisch?
(lacht) Neen, dat nu ook weer niet, al moet ik wel zeggen dat ik enorm veel heb bijgeleerd. Vooral de contacten met de plaatselijke Marokkanen waren enorm ‘leerrijk’… (stilte) – dat was voor mij trouwens een heel vreemde ervaring: gewaarworden dat de taal die ik aan het leren ben geen dode taal is, maar dat ze me in staat stelt om tegen mensen te praten en dat die mensen me dan ook verstaan en zelfs terugpraten.
Wordt er dan echt Standaard Arabisch gesproken?
Neenee, allez, ’t is te zeggen. Als je tegen mensen begint in het Standaard Arabisch verstaan ze je wel en gaan ze ook proberen te antwoorden in een of ander tussentaaltje dat ze hebben opgepikt van radio of televisie. Maar niet-intellectuelen spreken geen echt Standaard Arabisch.
Hoe was je ervaring met de mensen daar?
Ik denk dat ik enorm veel geluk heb gehad met het feit dat ik naar daar gegaan ben met een vriendin (Malaika, nvdr) die daar heel veel familie heeft. Die mensen hebben ons echt fantastisch goed opgevangen. Bovendien gingen zij vaak met ons de stad in en dan word je echt wel anders behandeld dan als toerist. Maar ook als we gewoon met z’n tweeën op stap gingen werd Malaika, die zelf nooit in Marokko heeft gewoond en die dus in feite niet minder ‘toerist’ was dan ikzelf, door haar typisch Marokkaanse uiterlijk helemaal anders benaderd dan ik.
Wat is dan juist het verschil in de manier waarop Marokkanen met mensen van dezelfde nationaliteit omgaan en die waarop ze Westerlingen of toeristen behandelen?
Ze behandelen Marokkanen met veel meer respect (resoluut). Met toeristen hebben ze zoiets van ‘jullie geld kunnen we wel gebruiken, maar de rest hebben we allemaal niet nodig dus houd dat maar ver weg van ons’. Ze vinden Westerlingen duidelijk, hoe moet ik dat zeggen – ze zijn ervan overtuigd dat je geen normen hebt en bijgevolg behandelen ze je dan ook niet volgens hun eigen normen… Eigenlijk behandelen ze je heel vaak als een stuk vuil… (stilte). Ze gaan dat natuurlijk nooit in je gezicht zeggen, maar als je ziet hoe ze met Marokkanen omgaan en hoe ze jou behandelen, dan merk je wel duidelijk dat ze voor jou niet hetzelfde respect kunnen opbrengen.
Dat ruikt een beetje naar racisme lijkt me…
Ja, eigenlijk wel. (stilte) Het was trouwens meteen ook de eerste keer in mijn leven dat ik zelf met racisme in aanraking gekomen ben. (stilte) Mijn professor in Rabat had er overigens ook een aardig handje van weg om mij minderwaardig te behandelen. Die man was er echt heilig van overtuigd dat ik dom was. Hij droeg Malaika dan ook elke keer op om zijn uitleg voor mij vertalen ‘want Noor zal het toch niet verstaan hebben’. Terwijl ons niveau van Arabisch - en hij wist dat goed genoeg - echt wel exact hetzelfde is. Tegen mij sprak hij ook niet persoonlijk, dat moest altijd via Malaika gaan. Echt racisme eigenlijk…
De houding die ze tegenover jou hanteerden bleek echter nogal mee te vallen? Want ik heb begrepen dat de manier waarop ze met zwarten …
Ja, dat was ook nog zo’n grof systeem… Op de universiteitscampus van Rabat zijn er dus drie gebouwen waarin studentenkamers zijn ondergebracht. Ze hadden mij op voorhand al gezegd dat er twee aparte blokken waren voor de jongens en voor de meisjes. Maar toen ik daar toekwam bleken er geen twee, maar drie gebouwen te zijn. Nieuwsgierig en vooruitziend als ik ben – ik wilde niet de flater begaan van mij in het verkeerde blok te installeren – vroeg ik natuurlijk direct waarvoor dat derde gebouw diende. Wat bleek? Dat derde blok was voor de zwarten. Want ‘zwarten zijn vuil en je kan er maar beter niet mee omgaan of je wordt er nog door besmet’. Gevolg: ze steken die mensen in een ander gebouw zodat ze zo min mogelijk met hen geconfronteerd moeten worden.
Wat is in hun ogen dan het verschil tussen een blanke en een zwarte dat ze jou wél toelieten tot het meisjesblok? Tenslotte verschilt de Marokkaanse tint in mijn ogen evenveel van de blanke als van de zwarte huidskleur?
Ja, het is inderdaad een beetje dubbelzinnig. Maar ik vrees dat men in Marokko de zwarten over het algemeen beschouwt als volkje dat nog wat achter staat. (stilte) Zwarten worden er gezien als mensen die nog niet helemaal mee zijn met de moderne tijd en als je dikwijls met hen omgaat dan word je met hun achtergesteldheid ‘besmet’. En inderdaad, het beste dat je kan doen als je zoiets gelooft is die mensen ver weg in een hokje steken.
Hoe heb jij de onderlinge verhoudingen tussen Marokkaanse mannen en vrouwen ervaren?
Goh, dat is eigenlijk héél ingewikkeld. In tegenstelling tot wat wij Westerlingen vaak denken zijn Marokkaanse vrouwen zijn eigenlijk heel zelfbewust. Ze weten perfect wat ze willen maar vooral ook wat ze niet willen. In Marokko heb je in feite twee soorten vrouwen. Je hebt diegenen die zich heel hard willen vrijvechten en daar dan ook extreem ver in gaan. Die meisjes tutten zich verschrikkelijk op en paraderen door de straten met een decolleté waarin menig walvis zou verdrinken en in rokjes die hun gat amper bedekken. Dat is de ene kant. Aan de andere kant heb je de typische, stevige, potige dames in djellaba die behalve thuis koken voor hun man niks mogen maar zich daarin schikken omdat ze maar al te goed weten dat zij thuis eigenlijk de spreekwoordelijke broek dragen. Maar alle vrouwen daar weten dat die twee mogelijkheden er zijn en dat ze daar de keuze in hebben. Welke keuze ze maken is volledig aan henzelf en wat ze ook kiezen, het wordt getolereerd. Er is dan ook geen enkele Marokkaan die op het idee zal komen om die vrijgevochten vrouwen anders te behandelen dan zijn eigen moeder. Dat is overigens ook de algemene houding: je moet een vrouw behandelen alsof ze je eigen moeder is. Allez, het is te zeggen, een Marokkaanse vrouw, want een Westerse vrouw is in hun ogen gewoon een hoer.
Leuk… Maar hoe voel je je dan als je daar rondloopt? Ik bedoel maar, je probeert heel oprecht om die cultuur beter te leren kennen en dan behandelen ze je zo…
Er zijn gelukkig wel ‘gradaties’ als ik het zo mag noemen. Als je als Westerse vrouw in Marokko over straat loopt, dan plakken ze je inderdaad meteen het etiket ‘slet’ op en denken ze dat ze met jou kunnen doen wat ze willen. Op het moment dat ze echter horen dat je Arabisch spreekt en dat je actief met hun cultuur bezig bent, is dat meteen iets heel anders. Ik weet niet precies wat er dan opeens klikt in hun hoofd, maar vanaf dan word je wel behandeld als een min of meer respectabel persoon. Een ‘gewone’ Westerse vrouw – eentje met blond haar en blauwe ogen dan nog – is echter gewoon ‘géén persoon’. En dat is eigenlijk wel heel frustrerend… dat je daar altijd tegenin moet gaan. Dat je constant moet bewijzen dat je niet de slet bent die zij denken dat je bent, maar dat je weldegelijk iets te vertellen hebt en dat je dat ook wil vertellen en dat je graag op een normaal niveau met hen wil omgaan. Dat is iets wat enorm veel energie kost en op den duur kon ik dat eerlijk gezegd ook niet meer opbrengen… (stilte). Op den duur wordt het echt heel vermoeiend om die mensen steeds te pushen en te zeggen ‘luister nu eens een keer naar mij’.
Hoe staan Marokkanen tegenover de Westerse cultuur?
Dubbelzinnig. Aan de ene kant willen ze alles wat Westers is heel graag overnemen en meegaan met de luxe. Als je in Marokko bijvoorbeeld naar televisie kijkt merk je ook dat die reclame altijd gaat over luxproducten: ‘is uw auto wel duur genoeg’, ‘onze koelkast is groter en dikker dan die van jou’,… dat soort dingen. Maar aan de andere kant hebben ze ook een beeld van de Westerse cultuur als een heel moreel vervallen cultuur. Alsof er in het Westen geen waarden en normen bestaan. Aan de ene kant willen ze dus heel veel overnemen, maar langs de andere kant heerst er ook een afgrijzen tegenover het Westen, zo van ‘aargh die mensen die doen maar op en die kennen geen grenzen’. Dus: dubbel… Maar ik denk dat dat heel kenmerkend is voor alles in Marokko: het is allemaal heel dubbel.
Zolang het allemaal maar in hun kraam past?
Mja, het hangt er dan maar weer vanaf in wie zijn kraam natuurlijk… Tot voor kort waren het vooral de mannen die bepaalden hoe ‘dé Marokkaan’ tegenover allerlei zaken moest staan, maar de laatste jaren heb je ook steeds meer en steeds invloedrijkere vrouwen die op zoek gaan naar de andere kant van het spectrum. Ik denk dat ze in Marokko nog een beetje op zoek zijn naar het juiste evenwicht tussen die twee meningen. In alles eigenlijk… in hun relatie met het Westen, in hun relatie tot mekaar, … Ze zijn op zoek naar een manier om al dat nieuwe te incorporeren, maar ook nog een beetje van zichzelf te bewaren.
Melissa Herrera
Kirsten Jacobs
Steven Stragier
Raphaëlle Tanghe
Hannelore De porte
Jill Pintens
Lynn Goossens